Günümüzde eşya ve yolcu taşımacılığı hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu hizmetin hem düzenli hem de güvenli şekilde yürütülmesi ise hukuki zemine oturtulmuş bir sözleşme ile mümkündür; işte bu noktada taşıma sözleşmesi devreye girer. Mal/eşya taşıma sözleşmesi, bir malın belirlenen noktadan varış noktasına taşınması için yapılan, tarafların hak ve yükümlülüklerini düzenleyen anlaşmadır. Hem mal taşımacılığı hem de yolcu taşımacılığı için ayrı ayrı yapılır.
Göndericinin yükünü veya yolcusunu güvenli taşıtmak istemesi, taşıyıcının hizmetinin şartlarını (Zaman, ücret, sorumluluklar) netleştirmesi, taşınan şeyin kaybolması, hasar görmesi veya geç teslim edilmesi durumunda hukuki güvence sağlamak, taraflar arasında çıkabilecek anlaşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlamak adına son derece önemlidir. Kargo şirketleriyle sık kargo gönderen tüketiciler ve işletmeler olarak pek fazla dikkat etmediğimiz bu önemli detay ile ilgili gözden kaçanlara yer vermek istedik.
Taşıma sözleşmesi, eşyanın ve yolcunun belirlenen yerden başka yere belirli ücret karşılığında ve taşıyıcının sorumluluğu altında taşınmasını konu alan sözleşmedir. Bu sözleşme, taşıyıcı ile gönderici arasında yapılır. Genellikle karayolu, denizyolu, havayolu ya da demiryolu taşımacılığında kullanılır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 850. maddesi taşıma sözleşmesini açıkça tanımlar: “Taşıyıcı; eşya ya da yolcu taşıma işini üstlenen kişi veya kuruluştur. Bu taşıma, belirlenen varış noktasına kadar yapılırken teslim veya ulaştırma ile tamamlanır. Karşılığında ise gönderici veya yolcu, taşıyıcıya ücret ödemekle yükümlüdür. Yani, taşıma sözleşmesi hem mal hem de yolcu taşımacılığında geçerli olan, ücret karşılığında yapılan ve iki tarafa da borç yükleyen sözleşme türüdür.”
Taşıma Sözleşmesi Unsurları
1. Taşıma taahhüdü: Taşıma sözleşmesinin en önemli unsuru taşıyıcının, yükümlülük altına girerek taşıma işini gerçekleştirme sözüdür. Bu taşıma, eşyaları, yolcuları veya yolcuların bagajlarını kapsayabilir. Taşınanın insan ya da nesne olması, taşıma sırasında ortaya çıkan ek sorumlulukları da şekillendirir.
2. Taşıma ücreti: Sözleşmenin ikinci temel unsuru ise taşımanın ücret karşılığı yapılmasıdır. Ücretsiz yapılan taşımalar, yani “hatır taşımaları”, sözleşmesi kapsamında değerlendirilmez. Taşıma ücreti, taraflar arasında serbestçe kararlaştırılabilir. Bu ücret doğrudan para olabileceği gibi, başka menfaat karşılığı da olabilir.
Taşıma Sözleşmesi Tarafları
- Taşıyıcı: Taşıyıcı, taşıma işini üstlenen gerçek veya tüzel kişidir. Taşıma aracının mülkiyetine sahip olması gerekmez; kiralayarak veya başka yollarla zilyetliğini edinmiş olması yeterlidir. Taşıma işini bizzat yapmasa bile, sözleşmeyi imzaladığı sürece taşıyıcı olarak kabul edilir.
- Asıl taşıyıcı: Taşımayı üstlenen ve gönderenle sözleşme yapan kişidir. Taşımanın tamamını gerçekleştirme taahhüdünde bulunur.
- Fiili taşıyıcı: Asıl taşıyıcının, taşımanın bir kısmını ya da tamamını devrettiği üçüncü kişidir. Bu kişi taşımayı fiilen yaptığı için “fiili taşıyıcı” olarak adlandırılır. Oluşabilecek zararlardan dolayı asıl taşıyıcı ile birlikte sorumludur.
- Alt taşıyıcı: Asıl taşıyıcının, taşıma işini devrettiği kişi/kuruluşlardır. Asıl taşıyıcı ile aralarında ayrı sözleşme bulunur. Göndericiyle doğrudan bir sözleşme ilişkisi bulunmaz.
- Müteakip taşıyıcı: Taşıma zinciri içinde, taşımanın belirli kısmını üstlenen ve taşıma konusu eşyayı teslim alarak bu sürece dahil olan taşıyıcıdır.
- Gönderen: Gönderen, eşya taşıma sözleşmesinde taşıma ücretini ödeyen kişidir; taşınan eşyanın sahibi olması şart değildir. Hayvanlar, ölmüş kişiler bu kapsamda değerlendirilmez.
Taşıma Sözleşmesi Örneği Nasıl Olur?
Aşağıda, eşya taşımacılığı için hazırlanmış sade ve temel kargo taşıma sözleşmesi örneği yer alıyor. Siz de kargo hizmeti aldığınız firmanın sözleşmesini mutlaka inceleyin. Neticede kargo gönderirken bu sözleşmeyi fiilen imzalamış oluyorsunuz. Bu örnek, Türk Ticaret Kanunu’na uygun, temel unsurları barındıran çerçevede düzenlenmiştir:
| Kargo Taşıma Sözleşmesi Örneği |
| Bu sözleşme, XYZ Kargo Şirketi (Adres: …) ile Gönderen arasında, posta tekeline girmeyen gönderilerin toplanması, taşınması ve teslim edilmesine ilişkin esasları ve tarafların karşılıklı hak ve yükümlülüklerini belirlemek amacıyla düzenlenmiştir. Tanımlar: Gönderen: Gönderiyi taşıma amacıyla Taşıyıcı’ya teslim eden gerçek ya da tüzel kişi. Gönderi: Taşınacak olan eşya, koli veya evrak. Alıcı: Gönderinin teslim edilmesi istenen kişi ya da kurum. Teslimat Noktası: Taşıyıcı’nın iş birliği yaptığı üçüncü kişilere ait teslimat alanları veya teslimat dolapları. Gönderi Hazırlığı ve Teslimi: Gönderen, gönderinin taşıma sırasında zarar görmemesi adına uygun ölçüde, sağlam ve nakliyeye uygun biçimde paketlenmesinden sorumludur. Gönderi, orijinal ambalajında ya da taşıma koşullarına uygun şekilde Taşıyıcı’ya teslim edilmelidir. Taşıyıcının Sorumluluğu: Taşıyıcının sorumluluğu, gönderi kendisine teslim edildiği andan, alıcıya ya da teslimat noktasına ulaştırıldığı ana kadar geçen süreyle sınırlıdır. Ancak, gönderinin niteliği, ambalajı, taşıma öncesi mevcut olan kusurları ya da Gönderen/Alıcı kaynaklı nedenlerle meydana gelen kayıp veya hasarlarda Taşıyıcı sorumlu tutulamaz. Taşınması Yasak Olan Gönderiler: Aşağıdaki içeriklerin taşınması yasaktır: Kıymetli evrak (çek, senet vb.), para, altın ve benzeri değerli madenler, Taşınması mevzuatla yasaklanmış ya da özel izin belgesi gerektiren ama ibraz edilmeyen gönderiler, Tehlikeli madde kapsamındaki ürünler (ADR düzenlemeleri dahilinde), Posta tekeline giren gönderiler. Bu tür gönderilerin taşınmasından doğabilecek her türlü zarar ve sorumluluk Gönderen’e aittir. Bilgi Sorumluluğu: Gönderen, gönderiyle ilgili varış noktası, içerik, miktar, alıcı bilgileri gibi gerekli tüm bilgileri doğru ve eksiksiz şekilde Taşıyıcı’ya sunmakla yükümlüdür. Yanlış ya da eksik bilgilendirme sonucu doğacak tüm sorumluluk Gönderen’e aittir. Teslim Süreleri: 600 km’ye kadar olan gönderiler, olağan koşullarda 1 iş günü içinde il merkezine ulaştırılır. 600 km’yi aşan mesafeler için teslimat süresi 2 iş günüdür. Süre aşımı durumunda, zarar ispatlandığı takdirde, Taşıyıcı en fazla taşıma ücretinin 3 katına kadar sorumluluk üstlenir. Teslimat Şekli: Gönderi, “adrese teslim” seçeneğiyle yollandıysa, adreste bulunan kişiye teslim edilir. Adreste teslim edilemezse, alıcının kayıtlı cep telefonuna bilgilendirme SMS’i gönderilir ve gönderi en fazla 3 gün şubede bekletilir. Teslim Edilemeyen Gönderiler: Gönderi, alıcı ya da gönderenden kaynaklı nedenlerle teslim edilemezse, çıkış şubesine iade edilir. Bu durumda Gönderen, taşıma ücretinin %50’sini iade masrafı olarak ödemeyi kabul eder. Dijital Onay: Gönderen, gönderiyi teslim ettiğinde, taşıma hizmetinin elektronik ortamda belgeyle kayıt altına alınmasını kabul etmiş sayılır. Tazmin Koşulları: Kayıp, çalıntı ya da hasar durumunda gönderinin değeri Gönderen tarafından ispatlanmalıdır. Aksi takdirde, gönderinin teslim yerindeki piyasa değeri dikkate alınır. Tazminat miktarı, Türk Ticaret Kanunu’nun 882. maddesinde belirtilen özel çekme hakkı tutarını geçemez. Teslim Alınan Gönderiler: Alıcı tarafından herhangi bir itiraz kaydı olmadan teslim alınan gönderiler için Taşıyıcı’nın sorumluluğu sona erer. Ücretlendirme: Alıcı ödemeli gönderiler haricinde tüm taşıma ücretleri, peşin olarak Gönderen tarafından ödenir. Mevzuat gereği doğacak vergi, harç ve diğer yasal yükümlülükler de Gönderen’e aittir. Ticari Emtia ve Denetim: Ticari nitelikteki gönderilerde irsaliye ya da ilgili belgelerin eksikliği nedeniyle taşıma sırasında doğabilecek mali veya hukuki sorunların sorumluluğu Gönderen’e aittir. Yetkili Mahkeme: İşbu sözleşmeden kaynaklı ihtilaflarda yalnızca İl Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkilidir. Diğer Hususlar: Taşıyıcı’nın hizmet standartları, tazminat prosedürleri, hizmet kalitesi taahhütleri ve kişisel verilerle ilgili aydınlatma metnine www.xyzkargo.com adresinden ulaşılabilir. |
Taşıma Sözleşmesinin Türü Nedir? Hukuki Niteliği Nasıl?
Hukuken taşıma sözleşmesi; karşılıklı rızaya dayanan, iki tarafa borç yükleyen, ücretli ve tipik sözleşme türüdür. Her ne kadar eser sözleşmesiyle bazı benzerlikler taşısa da, temel fark taşıma sözleşmesinin doğrudan taşıma faaliyetine dayanıyor olmasıdır. Taşıma sözleşmesi, aynı zamanda hizmet veya vekalet sözleşmesinden de bu yönüyle ayrılır.
Taşıma Sözleşmesi Yazılı Olmak Zorunda mı?
Hayır, taşıma sözleşmesi yazılı olmak zorunda değildir. Türk Ticaret Kanunu’na (TTK) göre taşıma sözleşmesi, tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları ile kurulabilir. Yani sözlü olarak da geçerli olurken hukuki bağlayıcılığı vardır.
Eşya kaybolduğunda ya da hasar gördüğünde, sözleşmeye dayanarak tazminat talep etme hakkı doğar. Örneğin herhangi bir mağduriyet durumunda Ulaştırma Bakanlığı benzeri yetkili mercilere şikayette bulunurken bu sözleşmeye istinaden hukuki yaptırım meşrulaştırılabilir. Bu anlamda taşıma sözleşmeleri, hem ekonomik hayatın hem de bireysel yaşamın vazgeçilmez parçasıdır. Gerek ticari gerek bireysel taşımacılıkta tarafların haklarını koruyabilmesi için bu sözleşmenin doğru kurulması büyük önem taşır. Taraflar arası güveni tesis eden ve yükümlülükleri netleştiren taşıma sözleşmeleri, hem uygulamada hem hukuken önemli yere sahiptir.
Kargo süreçlerinde bu konular da ilginizi çekebilir:
Kapıda Ödeme Nasıl Yapılır? Kapıda Ödeme Nedir? Önemli 6 Risk
Kargo Teslim Tutanağı Nedir? Kargo Teslim Fişi İmzalarken Dikkat!
